نمایش مجدد ضرب المثل های خلجی

هر ضزب المثلی ، سندیت و اتفاق خاص خودش را دارد که بعدها به صورت

ضرب المثل در آمده و مورد کاربرد قرار گرفته است.



ضرب المثل ها :

بدک، عمارته ، سایه سی ده

و

بدک ، آدمه ، سزلریده ،بلمک ، اولور

ساختمان بلند و مرتفع را از سایه اش و

آدم بزرگ را می توان از حرفهایش شناخت .

بدک ، هر ، بچه ، هر ، عیب لری ، کرمز

آدم بزرگ ، عیب ها و لغزش های آدم های حقیر و

پست را نمی بیند.

خیله ،سیس ، لن مه

خیلی این سمت و آن سمت نرو و نکاو

( خیلی تکافو نکن )

هوی ، تورپاغی ،توربه له ، چک مه

خاک خانه را با توبره کشیدن

-----------------------------------------------------------------------------

یو ، قراق ، قوییر ، یل ، یکلته

برو کنار ، بگذار باد بیاید. کنایه از

-------------------------------------

اشکه واره ، بلچوق چه ، قالمش

مثل خر در گل مانده است

------------------------

ورمه دوق ، اونی یور

نزده ، می رقصد

---------------------------------------

دله ، که ، یل ، ویره - الیه ، کوله ، بیل ، ویره

به آدم دیوانه باد بده ـ به دستش یک بیل دسته کوتاه بده

----------------------------------------------

قزقن ، قزقن قه ، هیور، ییزی ، قره

ترجمه : دیگ به دیگ می گوید رویت سیاه است.چقدر این

ضرب المثل در جامعه امروزی مصداق دارد.

----------------------------------------------------

پوشوک ، ات که ، اله ، ایرمز ، هیور ، یید ، ورور

ترجمه : گربه به گوشت دستش نمی رسد می گوید بو می دهد

-----------------------------------------------------

بیره ، واره ، تورمش ، وقور

ترجمه : مثل گرگ ایستاده است نگاه می کند.

" کنایه از خیرگی کسی می باشد"

-------------------------------------------------

بیره ، توبه سه ، هل مه ره

توبه گرگ مرگ است

--------------------------------

الیده ، سو ، چکل لاماز

آب از دستش نمی چکه

-------------------------------------

بو ، سزلر ، فاطماقا ، ام ، او لمز

این حرفها برای فاطی تنبون نمیشه

--------------------------------------------

بیزدره ، که ، بیزکره

از ماست که برماست

----------------------------------------------

بو ، قدر ، اشکه ، اولوقه ، بیز ، یرچه ، اولوقاق

اینهمه خر هست و ما پیاده میریم

---------------------------------------

خلیفه ، جیکیده ، باقوش لی یور

از کیسه خلیفه می بخشه

-----------------------------------------------

ا گه ، سن ، بابای ، کرمه سی، هیییر توی ، پادشاه رسی

اگه باباتا ندیده بودی ادعای پادشاهی می کردی

--------------------------------------------

سو ، بشیده ، کچ مش

آب از سرش گذشته

--------------------------------------------

هیو روم ، هرککر ، هایور ، سقه

می گم نره میگه بدوش

-----------------------------------------

اگه ، یته ، کور، قیزه ، اولوقه ، بی ، ساعتچه ، هرکه ، ورر

اگه هفت تا دختر کور داشته باشه، یکساعته شوهر میده.

---------------------------------------------

اجل گشته ، هلر ، نه ، بیمار سخت

کسی که اجلش رسیده می میرد نه بیمار سخت
------------------------------

قوییر ، از، درده مه ، هله پگم

بگذار به درد خودم بمیرم
-----------------------------------------------

بی ، گل له ، قره یاز ، اولمز

با یک گل بهار نمی شود.
------------------------------------------------

هدقوم ،ورور ، اما ، یره کم ، ورمور

پایم می رود اما دلم نمی رود

----------------------------------------------------

سو ، که ، یوققرله یه ، یووه قه ، چورباغه ابوعطا هوقه یور

آب که سر بالا برود ، غورباغه ابوعطا می خواند
------------------------------------------------------

اله ، آغزیه ، ایرور

دستش به دهانش می رسد کنایه از اینکه وضع مالیش خوب است

----------------------------------------------

ایره ، یک ، هوکه ، ایرمز

بار کج به منزل نمی رسد کنایه از اینکه کار خلاف آخر و عاقبت ندارد.

-----------------------------------------------

الله ، واقوله ، اشکی ، هچ کم ، هچه ، بلمز

دری که خداببندد هیچ کس نمی تونه باز کنه
--------------------------------------------------------

اککه ، بش ، بی ، قزقانچه ، قی نمز

دوتا کله در یک دیگ جوش نمیاد
-----------------------------------------------------

خدا ، بو ، کزه ، او کز که ، محتاج ، ایتمته

خدا این چشم را به اون یکی محتاج نکنه
------------------------------------------

اله ، ایش که، ورمور

دستش به کار نمی ره
---------------------------------------------

چققو ، ایز ، دسته سی ، کسمز

چاقو دسته خودش را نمی برد

......................................................

تنبل ، کشه ، قیزه ، زرنگ ، اولور

دختر زن تنبل همیشه زرنگ میشه

---------------------------------

همسایه کسه ، آدامقه ، قیز، واره ره

زن همسایه به چشم همسایه مثل دختره

--------------------------------------------------

قییز، شدی قری ، یتو ، هت شدی ، اوغول یتو

برای زن گرفتن پیر ببر برای اسب گرفتن جوان ببر

---------------------------------------------------

کشه شه ، قشنگله ، یورده ، ترما

اونی که زنشش قشنگه با اون رفت آمد نکن

-------------------------------------------------------------------

من توه ، استه چه ، که ، اولوقام ، گلان ، نیش ، ورور

من اگه سوار شتر هم باشم مار نیش میزنه

-------------------------------------------------

ننه سی ، وقه ، قیزی ، اله

به مادرش نگاه کن ، دخترش را بگیر

-------------------------------------

آدم ، اصل ده ، تشمه گه ، هت ده ، تشه کلگه ، مهم ، دق

- آدم از اصل نیفتد ، از اسب بیفتد ، مهم نیست .

اشاره به اصل و نسب هر کسی دارد.

-------------------------------------------------

--اوت ، ریشه ، استه چه ، ککرر

-علف روی ریشه سبز میکند (می روید)

کنایه به اصل و ریشه و نسب هر کس می باشد.

----------------------------------------------

- اییت ده ، کوتوره ، عمل که ، کلر

- از سگ ، توله سگ ، به دنیا می آید.

کنایه به اصل و ریشه و نسب هر کس می باشد.

----------------------------------------

- قش ، ورور،، ییز ، قره لوق ، ذغال قه ، قالور

-زمستان می رود و روسیاهی به ذغال می ماند.

-----------------------------------------

-بلوق قه ، یول ، ورموللر ،، کدخدا ، هوی ، خبر ، الور

- توی ده راهش نمی دهند ، سراغ خانه کدخدا را می گیرد.

-----------------------------------------------

- آقزوی ، هلوز ، سیت ، ییده ، ورور

- دهانت هنوز بوی شیر می دهد

-----------------------------------------------------------------------------

- بئر ده ، قورقو قوله ، قوزه ، سالقه مز

کسی که از گرگ می ترسد گوسفند نگه نمی دارد

---------------------------------------------------------------------------

بابو ، بابی ، بولمقه ، ورور، بازار ده ، ساتون الور

هرکس همتای خود را سریع پیدا می کند

------------------------------------------

بالوق ، شیگلی ، کتی ،، سوچه ، اولور

کسی که ماهی می خواهد باید تو آب برود

---------------------------------------------------------------

ایت ،که خیله ، اززاد ، هوخرور، توتمز

سگی که بلند پارس کند ، حمله نمی کند

--------------------------------------------

قیزیمه هیوم ، کلینیم ، اشته گه

- به دخترم می گویم تا عروسم بشنود : به در می گویم ، دیوار بشنود

-----------------------------------------------

کلین ، اوی نه ، بیلمز، هایور، ییر ،ایره ره

عروس رقص بلد نبود می گفت زمین کج است

---------------------------------------------------

نفسه ، هیسی ، ییرده ، کلیور

- نفسش از جای گرم بلند میشود

---------------------------------------------------------

هاول ، سی تی زو ، قت مه شه ییز

خوب با هم شیرتان را واره کرده اید

( خوب باهم ، گرم گرفته اید )

----------------------------------------------------------------------------

هچ کم ،هایماز ، قاتوقوم ، تورشار :

هیچ کس نمی گوید ماستم ترش است

-------------------------------------------------
- خیله ، ایزی ، یترمه شی

- خیلی خودت را گم کرده ایی

به مصداق شعر :

در مقام اهل دل خواهی اگر محرم شوی

خویش را در خویش پیدا کن کمال این است و بس

بله عزیزم : خودت و گوهر وجودت را بشناس

-----------------------------------------------------------------------------

-خیله ، ایزی ، یترمه

- خیلی خودت را گم نکن یعنی خیلی تو را غرورگرفته است.

فرازی از دعای کمیل علی (ع) :

وخدعتنی الدنیا به غرورها یعنی دنیا مرا فریفته خودش کرده است.

----------------------------------------------------------------

-خیله ، توز ، ات مه

- خیلی به خودت نیاور

و یا اینکه :

- خیله ایزیه ، کلت ، مه

- خیلی به خودت نیاور

- عوامل غرور افراد کوچک وخودبین عبارتند از :مال (به صورت پول نقد ، خانه

، ماشین

و...)ـ پست های اداری - مدرک تحصیلی - مدارج علمی و...

حدیث : " از شر کسی که خود را حقیر می بیند ، ایمن مباش " امام هادی (ع)

-------------------------------------------------------------------------------------

- خیله ، ین ، ورمه ، تولار، بله ، یووروق

- خیلی تند نرو ، به ایست ، با هم برویم .کنایه از ...

-------------------------------------------------------------

- تخته قه ، تش کی

- به روی تخته (مرده شوی خانه ) بیفتی کنایه از ...

--------------------------------------------------------

-خیله ، یوغن ، یوغن ، دانش مه

- خیلی بیهوده حرف نزن

---------------------------------------------------------------------------

-خیله ، سورق لن مه

- خیلی خودت را از دست نده ( خیلی وا نرو ) کنایه از ...

-----------------------------------------------------------

-خیله ، بابی ، یترمه

- خیلی بابایت را گم نکن . کنایه از ...

-------------------------------------------------------
- خیله ، سق قه ، قره ره

- خیلی سقش سیاه است . کنایه از ...

--------------------------------------------------
- ایچم ، ایزه مه ، هلرمش ، تشقروم ، خلقه ، هلرمش

- درونم ، خودم را کشته است ، بیرونم مردم را کشته است

--------------------------------------------------

ال ، اله ، یویور، ال ، هون لور ، یزه ، ِیویور

- دست دست را می شوید، دست بر می گردد صورت را می شوید.

---------------------------------------------------

اوجه ، طاق ، استه چه ، گول ، هکمک ، اولمز

-بر روی کوه بلند نمی توان گل کاشت .کنایه از .....
---------------------------------------------

-طاق ، طاقه ، ایرمز، آدم ، آدم قه ، ایرر

- کوه به کوه نمی رسد ، اما آدم به آدم می رسد.کنایه از...

عزیزان دنیا با تمام وسعتش ،خیلی کوچک است.

--------------------------------------------

-قوربان ، او ، غانقه ، که ، بی شام ، ایستیده ، کچه گه

-قربان آن خونی که یک شب از روی آن بگذرد. کنایه از...

--------------------------------------------

-غانو ، غانله ، یوومزلر

- خون را با خون نمی شویند .

---------------------------------------------------------------------------

- بشی ، که ، هاقره مور ، دستمال ، وامزلر

- سری که درد نمی کند ، دستمال نمی بندند. کنایه از ...

--------------------------------------

- بلوت ، تا ، گورلمه قه ، توله ، یق مز

- ابر تا غرش نکند (رعد و برق نزند ) ، تگرگ نمی بارد. کنایه از...

------------------------------------------

-قره یاز ، یقه شه ، هر و کشه ، توقه شه

- باران رگبار بهاری و دعوای زن و مرد مثل هم است . (دنباله ندارد)

------------------------------------------------

- بیره ؛ که ، توق ، اولقه ، قونچه ، راحتر

-گرگ که سیر باشد ، چوپان راحت است کنایه از ...

-----------------------------------------------------

یوقوچه ، ریختی ، یتته

- مرده شوی ، ریختت را ببرد کنایه از ........

--------------------------------------------

- خیله ، یرکه ، قره ره

ترجمه : خیلی قلبش سیاه است کنایه از ...

---------------------------------------
- آچوو ، اشلت مه ، توقو ، تپرتمه

ترجمه : آدم گرسنه را به کار مگیر و آدم سیر را هم تکانش نده کنایه از ........

---------------------------------------------

- ییر ، سفتر ، سقر ، سقرقه ، شاخ ، ورور

ترجمه - زمین سفت است ، گاو به گاو شاخ می زند.

---------------------------------------------------
- یو ، سو، سورکوچه ، تی په

یعنی : برو آب در هاون بکوب

- کنایه از شدت بیکاری کسی است که این ضرب المثل را به او می گویند.

-------------------------------------------------------

- هر،گزله ، که ، اٍلچدم ، کوله ، کلده.

ترجمه - باهر متری که اندازه گرفتم کوتاه آمد

(منظور هراندازه تلاش کردم به نتیجه نرسیدم).

--------------------------------------------------

- - هرنه ، ارتوق ، کزدیم ، آرتوق ، ییتردیم.

ترجمه - هرچه بیشتر گشتم بیشتر گم کردم

(کنایه از آن است که هرچه بیشتر مطالعه کردم متوجه شدم که کمتر می دانم).

-------------------------------------------------------

- بیزته ، تقه ، هراقو، قولیلاشترمشاق.

ترجمه - ماهم بیشتر راه را پیموده ایم.

(کنایه آن است که ماهم دیگه عمرمان به سرآمده است.)

-------------------------------------------------

- هتی ، هتولمز ـ توتی ، توتولمز

می اندازی انداخته نمی شود- میگیری گرفته نمی شود .

---------------------------------------------

- هوت ته ، کل ،عمل که ، کلر

ترجمه : از آتش خاکستر بعمل می آید.

---------------------------------------------

- تونور ، تا داغر ، هکمکه ، یپشتره

ترجمه : تنور تا داغ است نان را بچسبان. کنایه از...

-------------------------------------

- آدام بی لوقمه ، هیکمکده ، ساره , کرک ، حلبده ، تا ، شامقه تا

وشامدا ، تا حلبکه ، تا ، یوورقه

یعنی آدم برای بدست آوردن یک لقمه نان باید از شهر حلب تا شهرشام و

بالعکس برود .

----------------------------------

- اشکه که ، طویله که ، وارمده ، کرک ، کیچکه ، تپده

یعنی خری که به طویله نرود باید یه زور جاکرد

اگر شخصی حرف حساب سرش نمیشود باید به زور متوسل شد .

-------------------------------------------------------------------------

- ائزه ، ارسه سی ، تئرسه ، کدمیش ،

ُ اوچاق ، میه زندگانلوق ، یولی ، ایرگتور

یعنی خودش کفششو لنگه به لنگه پوشیده

اونوقت به من رسم زندگی کردن یاد میده .

-----------------------------------------------

نه خبرویر؟ مگه یوسف ییلیده ، کلمه شی ؟

یعنی کسی که در سفره تند تند غذابخورد

اصطلاحا میگویند چه خبرته مگه ازسال قحطی یوسف آمدی .

---------------------------------------------------------------------------

- اشکه که ، هی ، هیه ، چوش

یعنی به الاغ هی بگو به ایست

- کنایه از اینکه به آدم زبان نفهم ...

-------------------------------------------

- اییت ، واره ، پاچه ، توتور

یعنی مثل سگ پاچه آدم را گاز می گیرد.کنایه از...

------------------------------------

- هر طرف که یل ، کلور ، سورر

یعنی به هر طرف که باد می آید ، باد می دهد. کنایه از ...

-----------------------------------------

- ایت ، واره ، هوخرور

یعنی مثل سگ ، پارس می کند کنایه از اینکه ...

--------------------------------

عجب دسته گلی ، سوقه ، وردی

- عجب دسته گلی به آب دادی

خلج و خلجستان ...